1
Als student was het moeilijk kiezen tussen psychoanalyse en experiëntiële therapie. Na een belevenis, een affaire quasi tijdens een memorabel examen is de beslissing vlot gevallen. Mag ik dat verhaal vertellen Kamil?
‘Natuurlijk.’
Bij een mondeling proefwerk tijdens de tweede kandidatuur was Limak in verleiding gekomen om de psycholoog uit te hangen. Hij had de zichtbaar zatte professor gevraagd of er iets scheelde.
Scheelt er iets?
vond Limak een lieflijke uiting van bekommernis. De uitdrukking verschaft de schijnbaar droevige alle vrijblijvendheid. Een uitzonderlijk gesloten vraag die in tegenstelling tot haar communicatoire definitie toch toelichtende keuze laat.
Ja je mag het weten, of neen het gaat je niet aan.
‘Waarom doe je dat Pa?’
‘’Voor de geste.’’
Antwoordde zijn vader steeds toen Limak hem vroeg naar de finaliteit van zijn curiositeitopwekkende bezigheden. Dit is een communicatie van dezelfde orde, maar dan als respons op de vraag. Ik heb geen behoefte of nog maar reden naar het verduidelijken van het waarom. Gewoon omdat ik daar zin in heb. Alle toelichtinginfo overbodig. Een vriendelijke variant van
‘’Het gaat het je niet aan.’’
De voorzitter van de vakgroep experiëntiële psychotherapie was graag gezien door zijn studenten. Hij leek het basisbeginsel van dit psychologisch perspectief in eigen persoon: empathie, volgens Carl Rogers zijn grootmeester de Koninklijke weg naar therapeutisch succes. Hij sprak steeds op fluisterhoogte, in slow motion en met onophoudelijke lichaamstaal. De man knikkebolde zoals een derdewereldzwartje bij de bakker naast de kassa, dat dank u blijft knikken zelfs wanneer het een scheet in plaats van een munt aangeboden krijgt. Zo slikte ook de professor gulzigdankbaar alles.
“Wees vuilbak!. Slik het leed van je patiënt! Wees gulzig!”
Na zijn colleges werd hij door veel cursisten bezocht voor een opbeurend prullenmandavontuur. Velen veinsden een depressie voor de RogersAttractie. De onaangename geur die de man met zich meetrok werd met dit therapeutisch principe verschoond. De lijfgeur van het miserieboeffertje werd toegeschreven aan een chronische kots ten gevolge van deze vreemde eetverslaving. Limak zou ontdekken dat ook de drankverslaving er iets mee te maken had.
‘’Bedoelt u misschien dat…?’’
was zijn hongerige starter. Ook wanneer hem nog niets was gezegd.
“Dank dat u dat hebt willen vertellen.”
de afsluiter.
Zou ik u niet beter bedanken professor. Omdat u zo geduldig en niet oordelend naar me hebt geluisterd?
“Beste Man. U hebt mij uitverkoren om Uw Smart aan Mij te vertellen!”
Het heerschap genoot van het leed van de ander. Hij vette er zich niet in maar wentelen wel, alsof hij met het genot, de lust in het lijden van de patiënt vreemdging. Het werd een Jouissance-In-Duplo, een Folie à Deux op een therapeutisch bedje. Een forse fake want Jimmy zwachtelde het eigen ongelukkig zijn met deze van de ander. Omdat hij ook te pas en onpas de haren beroerde kreeg zijn gefeminiseerde lichaamstaal een jeannetterig surplus. Jimmy Bee, de karikaturale komiek van die tijd werd zijn onvermijdelijk Alter Ego met StinkyJimmy als opgelapte naam. Ook zijn stappatroon kaderde deze bijnaam. Het was niet duidelijk of de man zich hoerig dan wel op zijn catwalks voortbewoog. Een bizarre benige bezigheid onder een lollig laverend lijf. Hij was dan ook de vreemde creatuur onder de professoren die zich door de gangen van de faculteit stiefelde.
Die dag overwon de drankgeur deze van het zielebraaksel. Hij was steeds in gezelschap van Wanda, een volmollige dame die zijn enige assistente bleek. Ze hing steeds in wit of gebroken wit gehuld en waaide als een wattewollige wolk in zijn kielzog. Ze riep een reclamebeeld op van de betere wasverzachter. Een in het wit gedrapeerde huisvrouw die de witser dan witste was uit een witte mand haalt, aan de witte wasdraad windt en zich een witte roes snuift aan de wimpelwaaiende wolfactorische weefsels. Dasch kon er zich een zwier aan waaien. Zo’n contextsfeertje trok de depressieve student aan als de Overpoort feestbeesten die er hun examen- en ander verdriet kwamen verzuipen. Toornige tongen beweerden dat het een uitverkoren patiënte was die met haar liefde voor hem ook deze voor Rogers had ontdekt, of omgekeerd. Dat ze ook zijn studente en meer dan dat was geweest geloofde iedereen. Als duojet zweefden ze steeds door de gangen van de faculteit. Ook ergens tussen Nonkel Bob & Tante Terry en Hugo & Nicole. Limak had zich niet van de indruk kunnen losmaken dat de blijlachende studentenvriend een dieplijden torste en dit vermomde met een witgewassen wimpelwaaiend therapeutengewaad. Wanda was er toen niet. De examenwet liet enkel examinator en examinant toe tijdens de ondervragingen. Had hij op Zijn examen gewacht om een stukje van zijn versluierde Ik prijs te geven? Limak zou de technieken van de experiëntiële therapie dan maar een keer illustreren. Met de prof als examinator en patiënt. De nieuwe dubbeldiagnose moest met empathie worden behandeld. Het therapeutisch medicijn dat via het actief luisteren en parafraseren wordt toegediend. Door de levende gevalstudie had hij zijn spiekbriefje niet hoeven bovenhalen.
ACTIEF LUISTEREN
Non-verbaal
Gelaatsuitdrukking
Glimlachen(niet constant)
Wenkbrauwenfronsen(niet constant)
Vragende en uitnodigende gezichtsexpressie
(niet hteatraal)
Lichaamshouding
Ontspannen
Lichtjes neigen naar patiënt
Benen gekruist over elkaar (niet open)
Aanraken in de persoonlijke zone (0.5 tot1.5 meter)
Enkel bij ontvangen, troosten en uitlaten
Ademruikafstand respecteren (zeker bij Stinky Jimmy)
Oogcontact (Niet staren of geilen)
Knikken (Niet overdrijven J)
Stemintonatie (Niet te verwijfd J)
Klemtoon
Stiltesrespecteren
Niet sjieken
Verbaal
Vragen stellen
Belangstellende vragen
Open vragen
Doorvragen
Parafraseren
Inhoudsniveau
Gevoelsniveau
Onvoorwaardelijke wijs
Wat denk je nu
Herhalen
Het herhalen van de patiënt en vragen wat deze denkt bij stiltes wilde Limak nog niet uit de therapeutenhoed halen. Deze technieken had hij zelf tijdens de vakoefeningen bedacht, en was ervoor door Jimmy nog gecomplimenteerd geweest. Ze waren het waard geweest om in de luistertruclijst te worden opgenomen. Professoren horen liever wat ze zelf hebben verkondigd, zeker wanneer ze in een identiteitscrisis verkeren. Met actief luisteren zou Limak de professors
diepmenselijk lijden vanonder de sluiers van het dagelijks bewustzijn bevrijden.
Zo omschreef de docent de miserie van zijn patiënten, die via holding environment kon bereikt worden: de sfeer van nabijheid, veiligheid, bekommernis en genegenheid, naar het voorbeeld van de eerste band met de liefdevolle moeder in een synnergistisch roezig bad. Rogers en Lacan vinden elkaar bij de primaire relatie. De eerste rechtstreekse lijn met het genot. Dat was de link tussen de experiëntiële en psychoanalytische therapie. De eerste grote Ander, de Moeder. Waardoor Limak niet kon kiezen. Welke Moeder?
Scheelt er iets professor?
Was Limak geslaagd nog voor de eerste vraag werd gesteld, want een veilige omgeving geïnstalleerd? Als antwoord had de man de fles Chivas Regal fulmeniek van achter het gordijn gegraaid. Het eerste verborgen verlangen was bevrijd. De whiskyboose.
‘Kwaadheid? Wachter van het verdriet!’
Dit Rogeriaans axioma was alvast toegepast. Het tafereel dat volgde was kolderiek. Elke teug uit de geduchte fles werd door een hoofdknik voorafgegaan. Telkens werden de haren dan opzij gegooid. De wachter van het verdriet en de alcoholintoxicatie hadden de motorische coördinatie doen inboeten. Elke haarzwaai rukte zijn arm mee waardoor de whisky uit de glazen cel dreigde te ontsnappen. De hoofdbeweging drapeerde het haargordijn driftig weg en deed denken aan de betere huisvrouw die met geoefende hand het venstertextiel openschuift door middel van dat eerste voorbehoedend snokje, teneinde scheuren van de gordijnogen te voorkomen. Zijn liefdevol knikken had plaats geruimd voor kwalijk kopslaan. Een kniktic. Een nog niet geregistreerd symptoom. Een tip voor de DSM-5 die haar vernieuwde diagnostische doos aan het plooien was.
“Let ook op non-verbaal gedrag!”
was een ander adagium van de krullekerel. want de master in de psychologische wetenschappen, optie experiëntieël non-directief Rogeriaanse psychotherapie had een imposant kronkelend kapsel. De tautologie was gezien de mansmannie gerechtvaardigd. De frisuur gaf niet op de fles te willen graaien. Hij dronk intussen agressiefgulzig en klopte de bottel na iedere teug en voor een nieuwe haaraanval met een harde klap op zijn bureau. Het ritueel had een alternerend masculien-feminien karakter en deed denken aan de Rocher-Mon Chériepeet die bij StinkyJimmy in therapie leek te zijn geweest met een identificatie tot de psycholoog als gevolg. De macho allure en vrouwelijke tournure vonden elkaar in een strijdlustige maar gelijkopgaande act. Het ritueel herhaalde zich maar nu begon hij ook te praten. De verbale fase was aangebroken. Na iedere geut spuwde Jimmy er samen met een brok van de slok vuurwater uit
“dat hij niet wist waarom hij zijn leven aan het kapotmaken was met C & R
Limak was geen whiskydrinker maar wist dat deze single malt tot de exclusieve Engelse kortedrankmerken behoorde. De zilveren doos waarin de Chivas Regal huisde getuigde dit. Waarom goot deze man zijn lijf vulgariserend vol met dit edele vocht? Het arsenaal aan Rogerinstrumenten bleek ontoereikend voor een emotionele exploratie. De aankondiging van iedere slok met het gorgelen van de letters C en R bracht Limak tot de herhaaltechniek, zonder pocherig te willen zijn tijd voor de zelfbedachte truuk. IJdelheid werd een onafwendbare zonde om waarachtig diepmenselijk leed te bevrijden. Toen de professor het hoofd weer eens met een koketterige Jimmy Beegeste achteruit flikkerde, haalde zijn examinant uit.
‘C & R’
Hij had de letters poezelig maar klaar en duidelijk herhaald. Bedachtzaam vlak na het achtervolgingsmanoeuvre dat de fles op dit gebaar alweer had gemaakt. Op het kleinste ogenblik verwijderd van het erogeen contact tussen fles- en professormond slingerde hij de letters ertussen. Een duiding heeft meest effect vlak voor de patiënt haar invulling zelf gaat meedelen. Hier ging het om een Lazarusgeste.
‘Wat roepen de letters C en R bij U op professor?’
StinkyJimmy’s lippen leken alle spierkracht rond de teut te verliezen. Hij loste ze zoals een indommelende baby de tut. De drank gutste klokkend over zijn hoofd en hals. Het vuurwater likte zijn gelaat, hoofd en nek. Oranje vlammen klommen vanuit zijn kraag omhoog en leken het haar in lichterlaaie te zetten. De whiskygolf verfde zijn kapsel als een betere mis-en-plis en zijn grijze lokken werden golvend oranje. De chemische reactie van haarlak en alcohol richtten zijn haar vervolgens als een Mexican Wave rechtop. De potsierlijk pagesnit had zich getransformeerd in een puik puntkapsel! Als een stoere punker met trotse roste pieken staarde en stampte hij de beats naar de denkbeeldige groep die op het einde van het rechthoekige lange kabinet een verlammend optreden leek te geven. De frontman van ZZtop had een stagediveke kunnen tuimelen aan het schouwspel. Het tafereel had als promotiefilmpje kunnen dienen. Met de metamorfose als verkooplist.
‘’Van Kaal naar weelderig met de hairmate!’’
‘’Van Mager naar Muscled met de bodymate!’’
‘’Van Sad naar Happy met Will de PsychoMate!‘’
Zijn zatte wankele bewegingen wekten de indruk dat hij aan het dansen was geslagen. Limak woorden, een eenvoudige vraag had de professor doen ontvlammen.
‘’Help! De professor staat in brand.’’
Wachtende studenten op hun examenbeurt waren meteen om Wanda gehold. Ze diende ingelicht te worden hoe haar Rogerslover samen met Limak de werking van de psychoanalyse hadden gedemonstreerd op een examen non-experiëntiële psychologie. Kosmisch Komisch !
‘Grappig. Waar blijf je ze vinden. Echte filmscenario’s’. Is het toeval dat je omtrent alcoholisme een kortverhaal schrijft?’
Wellicht niet. Mijn vader is tot tien jaar voor zijn dood drankverslaafd geweest. Het thema laat me niet onverschillig.
‘Tot tien jaar voor zijn dood?’
Hij is plots van dag op dag gestopt, hetgeen niet zo verstandig was. Zijn brein heeft daar ietwat dementisch op gereageerd. Beter is om geleidelijk aan op te houden.
Het hoorde niet om de patiënt te hevig te complimenteren, maar Kamil nam zich voor om meer en meer zijn hart te volgen, erna pas zijn opleiding. Deze therapie was buiten het boekje gestart en zou dit pad blijven volgen. Hoe langer hij naar Limak luisterde hoe meer hij zin kreeg in een experiment. Het experiment van de liefde. Nog het meest omdat hij daar niet in geloofde en dat vond hij spannend.
‘Tot volgende week Limak.’
Tot volgende week Kamil.