Slimme protheses, de maakbare mens 2.0?
Dat technologie mensen kan helpen bij het dagelijks functioneren en ingezet wordt om bepaalde beperkingen te ondervangen, daar kennen we verschillende voorbeelden van. We hebben door de jaren heen heel wat technologie ontwikkeld om mensen te helpen, gelukkig maar. Het allereenvoudigste en herkenbaarste voorbeeld is misschien wel de bril die niets anders is dan een geslepen glas dat de werking van het oog ondersteunt. De mens heeft echter een heel arsenaal aan (hoogtechnologische) hulpmiddelen ontwikkeld. Het ene al wat invasiever dan het andere.
In oktober 2015 werden in het UZ Gent voor het eerst een armprothese geplaatst die via een implantaat verbonden is met het bot van de bovenarm. Daarnaast werd de prothese verbonden met de resterende zenuwuiteinden en spieren in de arm. Die zenuwuiteinden worden aangestuurd door de eigen gedachtegang van de patiënt.
Dankzij deze ingreep kon Samy Meziani als eerste gebruik maken van een gedachten-gestuurde kunstarm. De mogelijkheden van de slimme kunstarm staan ver voorbij die van een klassieke kokerprothese. Bemerk ook dat hiervoor, anders dan misschien gedacht, geen hersenimplantaat (met de risico’s van dien) nodig is.
Bezinnen voor het beginnen
Een nieuwe operatietechniek vraagt steeds omzichtigheid, ook wanneer het gaat om een combinatie van ingrepen die al eerder werden toegepast. Hoewel de ingreep er kwam op een logisch tijdstip in de medische evolutie – twee technieken werden eerst los van elkaar op punt gesteld alvorens ze ter gelijker tijd werden toegepast - werd ze niet ondoordacht uitgevoerd.
Samy had dan ook nooit het idee in een medisch experiment terecht te zijn gekomen. Hij werd van begin tot einde grondig geïnformeerd en deskundig begeleid. Dat van de artsen een specifieke kennis en specialisatie gevraagd wordt, is duidelijk maar niet vanzelfsprekend. Uiteraard is dit een eerste expliciete voorwaarde om tot de ingreep te kunnen overgaan.
De ingreep stelt niet enkel eisen aan de artsen die erbij betrokken zijn. Er ging een zeer grondige fysieke en psychologische screening van de patiënt aan vooraf. De ingreep kan enkel gerechtvaardigd zijn bij een persoon die verder in voldoende gezondheid verkeert. Daarnaast is de psychologische impact van dergelijke operatieniet te onderschatten. Het gaat immers om verschillende opeenvolgende operaties en een langdurige revalidatie. Naast het feit dat het lichaam en het functioneren van de patiënt natuurlijk ingrijpend zal veranderen. Volgens Samy is de psychologisch factor zeker niet te onderschatten “het vraagt toch wel wat om ermee om te kunnen. Je moet nog in de spiegel kunnen kijken…”
Dat enkel wie de screening doorstaat in aanmerking kan komen voor de ingreep, is gerechtvaardigd en heel raadzaam, wil men al te negatieve gevolgen op termijn voorkomen.
Wat als het fout loopt?
De prothese biedt voor Samy heel wat voordelen. Naast het feit dat ze nauwkeuriger kan worden aangestuurd, is ze ook een stuk lichter en wendbaarder dan een klassieke prothese. Daarbij komt dat de zenuwuiteinden terug een bestemming hebben, zodat fantoompijnen grotendeels tot het verleden behoren. Enkel voordelen dus, zo lijkt het wel, maar loopt het dan nooit fout?
Wel, dat schijnt mee te vallen. De prothese vraagt weliswaar dagelijks verzorging en wordt om de 6 maanden door een kinesist aangespannen om de goede werking te garanderen maar dit lijken toch eerder beperkte inspanningen tegenover de extra mogelijkheden die Samy erdoor krijgt.
Doemscenario’s waarbij de werking van de prothese zonder meer uitvalt of de technologie een heel eigen leven gaat leiden via samy’s lichaam lijken niet aan de orde.
Mensen beter maken?
Worden slimme protheses de nieuwe standaard en moeten we ons daarover zorgen maken?
De ingreep is voorlopig slechts beperkt terugbetaald en daardoor nog niet op grote schaal toegankelijk in België. Van een nieuwe standaard is voorlopig dus geen sprake. Natuurlijk verschuiven we met deze technologie grenzen in de geneeskunde, maar tegelijk is het duidelijk dat de ingreep momenteel slechts bij heel welomschreven indicaties wordt toegepast.
Het ogenblik waarop een dergelijke prothese wordt gebruikt om de mogelijkheden van de mens naar een hoger niveau te tillen, eerder dan om een medisch probleem te ondervangen lijkt dus nog ver af. Laten we dat vooral nog even zo houden.