Ook dit jaar hoop ik op een witte kerst. Ik hou van de knerpende sneeuw onder mijn voeten. Ik hou van de fijne, breekbare sneeuw op de takken, van de kristallen op geparkeerde auto’s, van de wittewolkjesadem. Als het sneeuwt, stuif ik warm ingeduffeld naar buiten.
Helaas, we zijn december en het is nog niet koud geweest. De 21e eeuw is vijftien jaren ver en daarvan waren er veertien de warmste ooit gemeten. De klimaatverandering is een feit.
“Lange tijd leek het te volstaan om groen te zijn. Vandaag beseffen steeds meer mensen dat het niet zo simpel is,” begint Anneleen Kenis. Ze is onderzoeker en een vooruitstrevend ecologisch denker aan de KUL. Ik ontmoet haar voor een kritisch gesprek in een Leuvense koffiebar met uitzicht op de Dijle.
Goede voornemens
“Kunnen we de klimaatverandering een halt toe roepen door ons gedrag te wijzigen?,” vraag ik. Want de 1 procent rijksten stoot per persoon 175 keer meer co2 uit dan de armste 10 procent. En Daar voel ik me toch wel schuldig over.
De 21e eeuw is vijftien jaren ver en daarvan waren er veertien de warmste ooit gemeten.
Voel je de morele druk om je gedrag aan te passen? Je verkleint jouw ecologische voetafdruk door je gedrag aan te passen. Je weet wel: die vijf minuten fietsen naar de bakker en 1 dag per week geen vlees op tafel.
Ik eet bio, omdat dat gezonder is. Ik heb geen auto, omdat het duur en vervuilend is. Ik drink geen flessenwater, omdat ... absurd gewoon. Ik gebruik groene energie omdat ik dit vanzelfsprekend vind. Maar ik koop graag kleren. En mijn toilet werkt op drinkwater. “Heb ik dan gefaald?” vraag ik terwijl ik van mijn thee nip, “Of mag ik ervan uitgaan dat alle beetjes helpen?”
Sensibiliseren is prutsen in de marge
“Natuurlijk hebben individuele inspanningen een impact,” stelt Anneleen Kenis, “maar ik stel me vragen bij de beperkingen ervan. De klimaatverandering is het gevolg van het maatschappelijk en economisch systeem waarin we leven. Door je te concentreren op individueel consumptiegedrag zeg je eigenlijk impliciet dat de grondoorzaak van de klimaatverandering de optelsom is van individuele keuzes. Het is een excuus voor overheden en grote vervuilers om geen structurele problemen door te voeren. “
“Trouwens,” voegt ze eraan toe, “Als het waar is dat er een grote klimaatramp zit aan te komen dan verwacht je toch van de overheid dat ze serieuze maatregelen neemt? Nu beperkt ze zich tot sensibiliseren. Dat is prutsen in de marge. Het probleem met sensibiliserende campagnes is dat ze geen overtuigingskracht hebben.”
Onze individuele inspanningen zijn een excuus voor overheden en grote vervuilers om geen structurele problemen door te voeren.
Ik vraag of sensibilisering dan enkel zin heeft als er daarnaast ook gesleuteld wordt aan de structuren van het kapitalisme. Ze knikt: ”Kijk naar de anti-rookcampagnes. Er is maar echt verandering gekomen, ook in het bewustzijn van mensen, nadat het verboden werd om te roken in openbare gebouwen. Door die maatregel gaf de overheid aan het serieus was, en dat had veel meer effect dan jarenlang sensibiliseren.”
Nood aan ballen en visie
Daarom is de uitkomst van de klimaattop in Parijs zo cruciaal, besef ik. Voor het eerst sinds Kopenhagen in 2009 is een nieuwe dynamiek voelbaar. Er is hard gewerkt. Maar er zijn veel belangrijke knopen door te hakken. Er is behoefte aan concrete maatregelen om de mooie belofte van een maximale temperatuurstijging van 2°C te realiseren. En daar knelt het schoentje volgens mij. Zodra er strikte voorwaarden of geldbedragen aan gebonden worden, kribbelen overheden terug.
Zodra er strikte voorwaarden of geldbedragen aan gebonden worden, kribbelen overheden terug.
We besluiten dat het belangrijk is om druk uit te oefenen. We moeten overheden en bedrijven duidelijk maken dat we de maatschappelijke en economische structuren in vraag stellen. “Vandaag hebben we het al lang niet meer over de vraag hoe we klimaatverandering kunnen tegenhouden. Het gaat er nu om catastrofale klimaatverandering zoveel mogelijk te vermijden”.
Dus wens ik onder de kerstboom een pakje in gerecycleerd papier en neem ik me alvast voor om volgende jaar op elke klimaatmars aanwezig te zijn. Wat zijn jouw goede voornemens?