Gaat er nog een plaats zijn voor mensen in deze veranderende wereld? Hoe zal de technologie ons leven beïnvloeden? En zullen wij over twintig jaar überhaupt nog moeten werken, of doen robots dan alles voor ons? Deze vragen stelt Steven Van Belleghem zich in zijn boek 'When digital becomes human'.
Steven is een grote fan van robots. Eén van zijn favoriete exemplaren werkt in een doe-het-zelf zaak. De robot herkent er mensen, helpt hen om net dat vijsje of die boorkop te vinden die ze zoeken. En hij bestaat echt, in de Verenigde Staten weliswaar. De meest populaire robot bij de familie van Belleghem in Vlaanderen is de stofzuigrobot. “Ik kan iedereen met kinderen onder de acht jaar zo'n stofzuigrobot aanraden. Hij werkt briljant. Ik druk op de clean-knop en dan komt er een geluid: toe-doem! Daarop zegt mijn oudste zoon: 'papa, je laat de robot toch niet los?' Ik antwoord bevestigend en ze weten dat ze dan nog precies dertig seconden hebben om hun Legoblokjes op te ruimen. Mijn vrouw en ik laaiend enthousiast, tot we plots beseften dat onze kinderen beter luisterden naar een machine dan naar ons, hun ouders. Dat was een moeilijk moment. Maar na veel overleg hebben we de knoop doorgehakt. We voeden voortaan onze kinderen op met z'n drieën: mijn vrouw, ikzelf en onze robot.”
En zo’n samenwerking tussen mens en machine is precies wat zich in sneltempo en op grote schaal voltrekt in de wereld. 2016 is een kantelpunt. “Iedereen heeft nu een smartphone en gebruikt de sociale media. Tien jaar geleden had iedereen een Nokia, waarvan de batterij zeven dagen mee ging. Het spannendste wat er gebeurde was dat je een sms kreeg. Nu staan duizenden mensen voor de mogelijk toekomstige president van de Verenigde Staten en wat doen ze? Ze draaien met hun rug naar haar toe, steken een plat toestelletje de lucht in en maken een selfie die ze nadien op sociale media delen. Tien jaar geleden was de iPhone nog niet aangekondigd en had Facebook 10.000 gebruikers. Als ik dit toen had voorspeld, had niemand mij geloofd.”
Apparaten komen tot leven
In de huidige fase van digitalisering komen apparaten tot leven. Steven werkt samen met een bedrijf dat slimme verwarmingsketels maakt. “Nu kom je na je werk thuis en je stelt vast dat je verwarmingsketel het laat afweten. Je moet beginnen telefoneren en hopen dat er snel een hersteller langs kan komen. Geen fijn einde van de dag. De slimme verwarmingsketel doet het anders. Die stuurt zijn eigenaar een sms een week voor hij stuk zal gaan. Hij kondigt de fout aan en geeft meteen ook de optie om de dag nadien een hersteller te sturen. Dit is geen science fiction. Die technologie bestaat en wordt in nieuwe verwarmingsketels ingebouwd.”
In het voorjaar van dit jaar won de computer Google Deepmind enkele spelletjes Go. Dat lijkt misschien niet zo bijzonder, maar het is het wel. In tegenstelling tot schaken heeft Go zoveel mogelijke zetten dat het onhaalbaar is om deze allemaal in een computer in te geven. Toen Deepmind dus vier van de vijf spelletjes won van de wereldkampioen Go, kon hij dat omdat hij het zelf had geleerd. “Zelflerende machines waren eigenlijk pas voorzien voor 2025. We lopen tien jaar voor.”
Beslissen dankzij algoritmes
“In de toekomst zullen wij nog meer beslissingen nemen gebaseerd op algoritmes. Het bekendste voorbeeld uit de medische wereld is filmster Angelina Jolie. Zij liet haar borsten wegnemen omdat ze een grote kans had om een erfelijke vorm van borstkanker te krijgen. Dat is een ingrijpende, persoonlijke beslissing die zij maakte op basis van een wetenschappelijk algoritme.”
Ook in andere sectoren nemen de machines een steeds belangrijker plaats in. “Het bedrijf Planet Labs heeft een hele reeks kleine satellieten in twee banen om de aarde gebracht. Die scannen elke centimeter van het aardoppervlak en fotograferen onze planeet dagelijks met gespecialiseerde apparatuur. De grootste klant van Planet Labs is het Amerikaanse ministerie van Defensie. De op een na grootste is de agrarische sector. De satellietbeelden geven bijvoorbeeld gewasschade weer. In combinatie met sensoren in de grond zullen we in de toekomst het land bewerken via zelfrijdende, automatisch aangestuurde machines. Dankzij algoritmen zullen die op precies het juiste moment uitrijden om een taak te doen.”
Empathie, passie en creativiteit
De ervaring en het buikgevoel van de boer vervangen door sensoren. Hebben we dan geen mensen meer nodig? Worden we overbodig? Steven beantwoordt die vraag met een wet die de agrarische sector maar al te goed kent. De wet van de schaarste. Wanneer een goed schaars is, verhoogt het in waarde. “Bedrijven zullen in de toekomst moeten zorgen dat ze technologisch mee zijn om aan concurrentiële prijzen te produceren. Daarnaast moeten ze zich ook op menselijk vlak onderscheiden. Want daar kan je het verschil maken. Wij mensen moeten vooral goed zijn in datgene wat computers niet hebben: empathie, passie en creativiteit. In de toekomst zullen machines zo perfect geprogrammeerd zijn dat ze vlekkeloos werk leveren. Maar dan wel enkel met gestandaardiseerde oplossingen in gestandaardiseerde situaties. Computers voorspellen, mensen verrassen.”
“We worden tegenwoordig nog amper verrast. Gaan we uit eten, hebben we op internet al gekeken wat er op het menu staat. Staan we op reis bij een monument, kunnen we alleen maar beamen dat het eruit ziet zoals op Google. Maar wanneer ben jij voor het laatst echt fan geworden van een bedrijf? De kans is groot dat dat gebeurd is op een moment dat jijzelf een fout maakte, en een medewerker het heeft opgelost. Een hoogtechnologische firma zoals Amazon of Booking.com zal perfect werk leveren... volgens het boekje. Die keer dat ik in een pretpark stond met mijn hysterische zoon nadat bleek dat hij twee centimeter te klein was om op een attractie te mogen die ik hem had beloofd... toen was ik heel blij dat de medewerker ons langs de VIP-ingang naar een andere attractie bracht en daardoor hielp om dit kleine drama te vergeten. De computer meet mijn kind, excuseert zich en verbiedt hem de toegang. De mens gaat zijn boekje te buiten om mijn zoon toch een fijne dag te gunnen. Empathie, passie, creativiteit. Dat is onze kracht.”