Veilig gedrag: bestraffen of belonen? Enkele praktische handvaten (ZWART)
Het is jammer genoeg een vaak voorkomende vraag: moet een werkgever opteren voor het belonen of het bestraffen van gedragingen om tot veilig gedrag te komen? Volgens de laatste psychologische inzichten is het beter om niet te kiezen voor straffen. In dit artikel worden enkele praktische voorbeeldtoepassingen meegegeven voor werkgevers, preventieadviseurs, etc. om onveilig gedrag te ontmoedigen.
Straffen werkt, maar minder goed dan belonen
Het is moeilijk om een beeld te kunnen schetsen van de impact van straffen en belonen. Hiervoor moeten we teruggrijpen naar de complexe theorie van operante/instrumentele conditionering. Het uitgangspunt van deze ingewikkelde theorie is dat de gedragingen enkel en alleen veranderen wanneer de gevolgen zwaar genoeg doorwegen. Gedragingen die een ontevredenheid als gevolg teweegbrengen zullen minder vaak uitgevoerd worden.
Een straf kan ervoor zorgen dat een werknemer op de vingers getikt wordt, waardoor hij of zij het gedrag in de toekomst vermoedelijk niet meer zal vertonen. Helaas heeft een straf ook een onverwachts neveneffect op de leidinggevende. Deze zal namelijk leren dat straffen zeer effectief is en dus treedt bij de leidinggevende ook conditionering op. Ook in andere situaties waar straffen ongepast is, is er een gevaar dat de leidinggevende dit opnieuw gaat doen. In tegenstelling tot belonen, dwing je met negatieve sancties de mensen, om op te houden met een bepaald gedrag. Hierbij reik je hen echter geen nieuw, noch veilig, gedrag aan.
Een effectieve straf
Een straf moet tevens aan vier verschillende voorwaarden voldoen om toch te werken. Ten eerste moet de straf intensief genoeg zijn. Toch mag de straf ook niet te zwaar zijn om te voorkomen dat het leermechanisme door emotionele inferenties wordt geblokkeerd. Daarnaast is het belangrijk om de straf snel te geven, zodat de link tussen het ongewenste gedrag en de straf wordt gelegd. Ten derde is de consistente van belang. De straf moet elke keer toegepast worden wanneer het ongewenste gedrag zich voordoet. Tot slot moet bovenop de straf het gewenste gedrag getoond worden. Al deze voorwaarden maken het werken met bestraffen zeer moeilijk.
Praktische voorbeeldtoepassingen
Om te vermijden dat er slecht werk wordt geleverd, wordt er aangeraden om te focussen op positieve bekrachtiging. Een leidinggevende heeft de taak om eventuele waardering te uiten wanneer een werknemer zijn werk doet. Daarnaast kan het effectief zijn om een veiligheidssuggestie-box te plaatsen in de onderneming. In deze doos kunnen werknemers zelf suggesties doen om de veiligheid in het bedrijf te verhogen. Of dit zal werken, dat is de vraag.