Business as usual
“Ik werkte geruime tijd voor dit farmaceutisch bedrijf met internationale faam. Mijn werk behelsde voornamelijk allerhande vergaderingen bijwonen en hierover verslagen schrijven met als doel publicatie voor intern gebruik. Er wordt behoorlijk wat vergaderd in een bedrijf als dit, dus dat was ontegensprekelijk mijn eerste taak. Maar soms kwamen ook mensen van de commerciële dienst aan mijn deur kloppen als ze verlegen zaten om een broodnodige slagzin. Dat waren voor hen wanhopige momenten waarin hen niets anders restte dan hun bestaan binnen het bedrijf in vraag te stellen. Deze laatste bedrijvigheid was trouwens strikt gescheiden van mijn eigenlijke beroep. Mijn redactionele grenzen waren vastgelegd in mijn contract en als er externe publicatie mee gemoeid was dan kostte dat het bedrijf een aardige extra duit. Deze lucratieve bijverdienste werd altijd netjes beheerd door mijn boekhouder. Laat het duidelijk zijn dat ik kennis van zaken had. Neem het mij niet kwalijk, maar voor ik ga, voel ik de absolute drang om iets na te laten. Dat komt onder meer door het feit dat ik geen kinderen heb waaraan ik mijn kennis en ervaringen kwijt kan. En mijn vrouw, tja, na al die jaren kijkt ze nog altijd angstig weg als het woord business valt. Het kan natuurlijk ook pure ijdelheid zijn, mijn nood aan schrijven. Laat dit schrijfsel een gids zijn wanneer u, aanstormend talent, de eerste stapjes in de wondere wereld van de business zet. (korte pauze) Ik ga ervan uit dat u net aangenomen bent. U zal weldra een mooie uitnodiging ontvangen om samen met uw wederhelft het jaarlijks feest bij te wonen. Krijgt u al meteen het gevoel alsof het feest om uw persoon draait? Vergeet het maar. Vergeet ook het geplande gesprek dito handdruk met de directeur. Die is van het toneel verdwenen voor u het goed en wel beseft. Het is namelijk niet de bedoeling dat u hem leert kennen, maar wel dat hij u leert kennen, zij het dan indirect. Uw op papier gedrukte versie volstaat voor hem want hij heeft weinig tijd. Tijdens uw eerste feest wordt u daarom gedurende het hele verloop nauwlettend in de gaten gehouden door personen van de dienst Human Resources. Deze dienst heeft daar uitgebreid over nagedacht. En ik kan het weten, ik was erbij. Als u, net als Pierre vorig jaar, helemaal op het einde straalbezopen met stoel en al achterover valt, dan hebben ze het gezien en kunt u een kruis maken over uw verdere carrière in het bedrijf. Welke successen u ook moge boeken, nooit zal nog aan u gedacht worden als een hogere functie dient ingekleed. Of als u zoals Jean, het jaar daarvoor, denkt iedereen te moeten onderhouden met een uurtje moppen tappen. Geen slecht idee als het tenminste goede moppen betreft. Maar zelfs dan doet u het beter terloops, maximum een paar minuten lang. En begeef u, in tegenstelling tot Jean, in geen geval naar de belangrijkste tafel als u daar nog niet klaarvoor wordt geacht. Ze zullen lachen, daar kunt u van op aan, maar geenszins om uw komisch talent. Wel met het horizontale verloop van uw carrière. Het is maar dat u het weet. Geen paniek, u krijgt het volgende jaar ruimschoots de kans het beest in u los te laten wanneer uw partner niet meer welkom is. U wordt namelijk maar één keer gekeurd. Onderdruk dus nog even dat jaloerse gevoel als u de collega gadeslaat die in de late uurtjes tijdens een slow, bevrijd van de priemende blikken van zijn vrouw, het achterwerk van de directiesecretaresse mag kneden. (korte pauze) Voor het feestmaal wordt opgediend zal een hele colonne aan hoge en minder hoge pieten de revue passeren. Tijdens ellenlange speeches van mijn hand zult u om de oren worden geslagen met bedwelmende winstcijfers en grootse plannen. Komt u dan al handen tekort bij de zoveelste staande ovatie? Goed zo! Voelt u zich meteen uitermate euforisch en deel van een grote familie? Prachtig! Verbaast u uzelf, luid aangemoedigd door uw nieuwe familieleden, de keel schor te schreeuwen met de leuze van het bedrijf? Magnifiek, zo zien ze het graag! Verrast u uzelf nogmaals door na het feestmaal uw verlegen ik opzij te schuiven en bij aanvang van een zeer vertrouwd in de oren klinkende intro met volle overgave de dansvloer op te springen, om daar en masse gitaar te spelen op de tonen van Smoke on the water van Deep Purple? Wat een lef! Stelt u zich de dag daarna bij dit alles geen vragen? Dan hoeft u niet verder te zoeken. U heeft uw bestemming in de kudde gevonden! Ik wens u van harte veel geluk! (korte pauze) Lijkt het u echter fijner bovenaan de ladder, dan moet u het anders aanpakken. U mag blijk geven van een kuddegeest, maar niet te veel. Doe het op een afstand. Vergeet niet dat ze u in de gaten houden. Bent u overduidelijk een kuddedier dan wordt u ook zo gecatalogiseerd. Zelfs zonder de stupiditeiten zoals die van Jean en Pierre zullen uw promoties zeer moeizaam verlopen en wie weet zelfs nooit plaatsvinden. Een bedrijf heeft nu eenmaal werkpaarden nodig. Meer nog, zonder dezen geen bedrijf. Er moet dus voor een constante aanvoer worden gezorgd. Dit is de eerste prioriteit van de dienst Human Resources. Dat is werkelijk de allereerste schifting die ze maken in de op het feest volgende week. Hebt u echter met een bepaalde gereserveerdheid deelgenomen dan belandt u vrijwel zeker in de tweede groep: mensen met schijnbaar potentieel. Is dit garantie op promotie? Niet meteen, maar het is wel het eerste zinnetje dat door de bevoegde personen gelezen wordt. En deze mensen, op welk niveau ook, vertrouwen blindelings op de aanbevelingen van de dienst HR. Eenmaal in de tweede groep en zo u ziekelijk ambitieus bent, komt het er dan op aan te herkennen wat echt belangrijk is, met name de machtsverhoudingen onder het oppervlak die zelden dezelfde zijn als wat van naamplaatjes valt af te leiden. Daarbij moet u de echte machthebbers vriendelijk maar kordaat laten kennismaken met uw ambities. Verricht eventueel al eens een vriendendienst of doe wat extra werk om vertrouwen te wekken. En laat al die andere schijnbaar potentiëlen maar uiterst zorgvuldig de voorgeschreven regeltjes volgen. Doe het zelf enkel wanneer nodig. U vraagt me: wanneer? Als de echte machthebber, van welk niveau ook, u deze regels informatief meedeelt, met een knipoog als het ware. Als u echt een promotiejager bent, zult u zich gerustgesteld voelen door zijn of haar lichaamstaal en blik. Machthebbers onder elkaar, snapt u? Voor de op papier bevoegde bent u aanbevolen als zijnde ‘schijnbaar potentieel’ en de echte machthebber zal die bevoegde daadwerkelijk weten te overtuigen. (korte pauze) Is dit nu allemaal wel rechtvaardig? Neen, maar we leven nu eenmaal in een onrechtvaardige wereld. Al die procedures zijn enkel en alleen ingevoerd om de mensen die rechtvaardigheid hoog in het vaandel dragen te sussen. Let op, eerste gouden regel: wees geduldig! Werk trapje per trapje af op weg naar eenzame hoogten. Ik heb ze in mijn loopbaan genoeg meegemaakt, die heren en dames die dachten al eens een niveau te mogen overslaan en door hun arrogantie op vele tenen trapten. Tot ze plots op bepaalde hoogte geweigerd werden en meteen een paar treden naar beneden donderden. De overgeslagen niveaus haalden dan, met goedkeuring van de top, de pot pek en veren boven. Een dergelijke handelwijze werd niet zelden al op voorhand zo afgesproken. Tweede gouden regel: u kunt maar beter goed voorbereid zijn bij de poging om het zitje in te nemen van een van de mensen op het allerhoogste niveau. Alle schouderklopjes ten spijt, indien u met uw baanbrekende nieuwe inzichten de directeur niet van zijn sokken blaast, dan blaast u de aftocht. Maar lukt het u wel, dan bent u eindelijk daar aanbeland waar u al die tijd heeft naar uitgekeken. Heb geen berouw om het slachtoffer. Vroeg of laat overkomt het ook u en dan zult u merken dat u sowieso in ere hersteld wordt. De gouden handdruk behoort tot het door mij geschreven protocol en bij het zien van dat bedrag zult u zeer snel de stukgelopen relaties tengevolge van uw talloze overuren vergeten, en smakelijk lachen om de obligate dineetjes die als enig doel hadden het werk met de ellebogen te oefenen. (korte pauze) “Hoe weet ik dit nu allemaal?” vraagt u zich nu misschien af? Wel, voor de youngsters onder jullie, ik stam uit een tijdperk waar langdurig werken voor dezelfde werkgever nog in de mode was. Door mijn lange staat van dienst, une éminence grise zo u wilt, ken ik het reilen en zeilen van dit bedrijf als geen ander. En ja, een oude rot in het vak komt men al wel eens om raad vragen. Dat was meestal het geval net voor ze op het allerhoogste niveau afstormden. U kunt eigenlijk wel stellen dat ik een soort stille macht had in het bedrijf waarbij ik niet zelden iets te weten kwam. Iets niet bestemd voor publicatie, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik heb wel mijn machtspositie nooit misbruikt, men wist mijn zwijgzaamheid altijd zeer te waarderen. Door de aard van mijn job moest ik ook wel zwijgen. (korte pauze) Laten we nu even teruggaan in de tijd. In tegenstelling tot de vele niveaus met bijbehorende subniveaus die nu gehanteerd worden, was er bij mijn start maar één verschil dat werd gemaakt: u was lid van de directie of u was het niet. Iedereen die het niet was, werd gewoon werknemer genoemd. En dan zeker in dit dochterbedrijf dat toen nog maar juist was opgestart en derhalve weinig personeelsleden telde. Als werknemer was men ook niet dit of dat, neen, men was dit en terloops ook nog dat. Ik was bijvoorbeeld magazijnier maar deed ook wat elektriciteit. Toen ik er al wat dienstijd op had zitten, begon er ook wat werkvolk naar mij te luisteren omdat ik goed kon organiseren. U kan dit 'technical team leader' in spe noemen of er eender welk ander modern etiket op plakken, feit was dat ze naar mij luisterden en dat bleven doen omdat, als het er op aan kwam, ik ook nog altijd zonder morren de handen uit de mouwen stak, mij dus hoegenaamd niet beter voelde dan de rest. En dan kwam daar de grote Amerikaanse overname van het Franse moederbedrijf. Overnames zijn dezer dagen een quasi verplicht onderdeel van de bedrijfspolitiek, maar toen was dat nog groot nieuws. De Amerikanen schrokken zich wel een hoedje toen ze hier voor het eerst kwamen. Het was meteen duidelijk dat ze niet geloofden dat hier ook maar iets naar behoren werkte of ook maar iets deftigs van de band rolde, in zo een naar hun maatstaven chaotische sfeer. Deze Belgische stijl vonden ze best wel ‘funny’ en ‘charming’, maar toch pasten ze alles aan hun normen aan, wat dus betekende: heel duidelijk omschreven taken, bijzonder correcte naamgeving,... kortom de u wel zeer vertrouwde poespas. Van mij maakten ze echt een ‘technical team leader’. (korte pauze) Alhoewel ik het eerst, ondanks mijn mooie titel, niet zo begrepen had op de Amerikanen, moest ik na een tijdje toch mijn mening herzien. Ze dachten meer na dan verwacht, waren minder dom dan ze er uitzagen. Hun opgelegde metamorfose werd namelijk niet meteen volledig uitgevoerd, dat gebeurde maar met mondjesmaat. Eerst herstructureerden ze een beetje, bekeken het resultaat, voerden aanpassingen door waar nodig en begonnen dan pas aan de volgende stap. Er werd zelfs naar ons, mannen op de werkvloer, geluisterd! Dat was du jamais vu ni entendu! Uiteraard betrof dat een vals blijk van vertrouwen, het waren niet voor niets Amerikanen, maar door hun bereidheid om te luisteren zag ik wel de kans om mij te profileren. Tijdens hun reorganisatie hadden ze namelijk één ding over het hoofd gezien en dat was een goede communicatie. Dat kan vreemd lijken want laat dat net een van hun stokpaardjes zijn, maar de heren van over de Grote Oceaan hadden verkeerdelijk de indruk dat iedereen bij ons alles verstond wat ze in hun nasaal Engels zeiden. Maar dat was niet zo, verre van eigenlijk. Nederlands en Frans, vormden in de regel meestal geen probleem, maar Engels was andere koek. Die verkeerde indruk ontstond ook omdat iedereen van onze directie, ja zelfs de grote baas, altijd maar beleefd knikte om toch maar geen slechte indruk te maken en zo mogelijk hun baan te verliezen. Je wist maar nooit bij een overname! Het is meer dan eens gebeurd dat wanneer de Texanen de deur achter zich dichttrokken, de Belgische top vergaderingen belegde, niet om hun ideeën of plannen verder uit te werken maar simpelweg om alle beetjes die eenieder had verstaan bij elkaar te sprokkelen. Mijn geluk was dat ik als enige in het bedrijf een Engelse tak in de familie had en dus echt een aardig mondje Engels verstond, en praten kon. Ik werd er dan ook telkens bij geroepen om de stukken in elkaar te passen. In het geheim welteverstaan, want ik was geen lid van de directie. (korte pauze) Een tijdje na de overname stond ik daardoor op een goed blaadje bij de directie en ontvouwde ik de grote baas mijn plan. Een beetje lef af en toe mag wel. Ik vond dat we open kaart moesten spelen en de volgende keer dat de Amerikaanse delegatie zou langskomen hun voorzichtig zouden kunnen wijzen op het probleem van de taal. Ik zou ik niet geweest zijn, moest ik er niet meteen mijn volgende idee bij gelanceerd hebben, namelijk het aanstellen van een tolk, ik dus. Als bij wonder waren de Amerikanen meteen enthousiast om zoveel initiatief. En zo, beste ex-collega’s, geschiedde dat van de ene dag op de andere de dienst vertaling werd opgericht. Als enig lid werd ik ook meteen hoofd. Reorganisatie na reorganisatie werd doorgevoerd en af en toe kwam er al eens een lid bij op mijn dienst, maar ik bleef hoofd. Elke nieuwe directie nam mij over van de vorige. En dit zonder enig diploma in mijn bezit te hebben. Het gerucht dat hier de ronde doet als zou de ex-nummertwee van de redactie er niet voor zijn opgeleid, is hierbij dus bevestigd. Wacht eens, ik ben al die tijd hoofd geweest en toch als de nummer twee geëindigd? Inderdaad, één jaar geleden is meneer Vanderbilt er bijgekomen, u allen wel bekend. Of juist niet, meneer Vanderbilt moet namelijk veel op zakenreis, heeft het altijd druk, druk, druk. Hij kreeg bij aankomst mijn dienst, met mij er dus bij, onder zijn hoede. Maar ik mag in alle bescheidenheid denk ik toch wel stellen dat ik mijn strepen ondertussen wel verdiend had, niet? (korte pauze) Waar waren we gebleven? Oh ja, nog wat later na de overname bleek zelfs dat ik talent had om te schrijven. Niet onnoemelijk veel, maar toch genoeg om ook de nieuw verzonnen functie van de Amerikanen erbij te nemen. Een functie die ik, zoals in het begin gezegd, tot op de dag van gisteren uitoefende. Ik vond dat extra werk hoegenaamd niet erg. Het Engels van iedereen was al een stuk verbeterd waardoor ik tijd over had en die nieuwe functie zat er toch aan te komen want de Amerikaanse vergaderwoede had ook hier zijn intrede gedaan. Nog meer dan voorheen was ik aanwezig op die vergaderingen waar de belangrijkste beslissingen werden genomen. Voor een nieuwsgierig man als ik was dit echt top. U moest ook de jaloerse blikken op de werkvloer eens gezien hebben telkens ik, gehuld in goedkoop kostuumpje, probleemloos toegang kreeg tot de hoogste regionen. Ze hadden natuurlijk ook reden om jaloers te zijn. Alhoewel ik niet op de hoogste post zat en daar ook nooit zou raken, beschikte ik via mijn beetje talent toch over tal van privileges vergelijkbaar met die van het allerhoogste niveau. Ik denk met plezier terug aan die vele congressen in het buitenland waar ik meer dan eens, in een voor mij onbetaalbare luxueuze hotelkamer, roomservice belde. Ik was omwille van mijn vaardigheden zelfs een bijna onmisbare, onvervangbare schakel geworden. Wel met de nadruk op ‘bijna’, want de marge hing uiteraard af van het karakter van de persoon voor wie ik de pen ter hand nam, en daar was doorgaans geen touw aan vast te knopen. Was ik de enige geluksvogel? Neen, een andere groep die tot het kransje der bevoordeelden behoorde, was de audiovisuele technici. Ze behoren er trouwens nog altijd toe. Hun macht zit in het simpele feit dat ze apparatuur bedienen. Niets hilarischer dan de verbaasde blik van de zelfverzekerde spreker die met gebalde vuist zijn speech inzet, en alleen maar een bomvolle zaal gebalde vuisten terugkrijgt omdat de fader van de mengtafel niet geopend is en het beleefd publiek, niets horend, denkt het mimespel te moeten imiteren. Echt gebeurd! (korte pauze) Hopelijk heeft u nu geen té romantisch beeld gekregen van mijn loopbaan. Tegenwoordig lijkt het mij bijna onmogelijk om nog op een manier als de mijne, zo uit het niets, carrière te maken. En zelfs moest de bedrijfscultuur het toelaten, vergeet dan niet dat er wel degelijk ergens een link moet zijn. U moet als pas aangeworven dame van de koffie, met alle respect, morgen dus niet zomaar al zingend het kantoor van de directeur binnenvallen. Hij zal hoogstens verlekkerd kijken naar uw vibrerende decolleté als u de hoge do probeert te halen. Is dat het eigenlijke opzet, laat mij u dan niet weerhouden van uw plan. (korte pauze) Ik ga afsluiten met volgende bedenking: als u daar zit waar over het lot van honderden anderen wordt beslist, als uw handtekening bepalend is voor levens die in de armoede worden geduwd of niet, dan kunt u niet meer hoger. Bij die gelegenheid zult u merken dat u nog iets mist, iets om aan uw persoon luister bij te zetten. Ja, dan zult u aan mij denken, maar ik ben weg. Denkt u maar aan Jos. Bij deze, Jos, gefeliciteerd!”
Met deze bemoedigende woorden voor zijn opvolger eindigde Frans zijn speech die hij morgen zou voorlezen op het feest naar aanleiding van zijn pensioen. Hij leunde voldaan achterover en dacht aan de staande ovatie die hem te beurt zou vallen: “Die staande ovatie is wel protocollaire kost, maar het zal de eerste keer zijn dat ze uitsluitend voor mij zullen klappen. De meeste leden van de directie zullen na het einde van mijn eigenzinnige speech eerst wat aarzelen om te applaudiseren maar als de CEO begint, zullen ook zij dra volgen. Met de CEO zal ik kortstondig een blik van verstandhouding wisselen. Waarschijnlijk zal hij dan nog iets harder beginnen klappen, recht staan en zo de hele zaal verplichten om dat ook te doen. Hij houdt wel van wat overdrijving. Mevrouw Kuipers, hoofd HR, zal dus ook moeten meedoen, maar met veel tegenzin, woedend als ze zal zijn. Het deert mij niet, ik heb die feeks toch nooit kunnen uitstaan. Jos, mijn maatje, zal ook enthousiast en hard klappen, maar ook verbouwereerd staan, met de tranen in de ogen, want hij zal zijn promotie dan pas vernemen. Vanderbilt zal verbaasd zijn over die promotie. Hij zal niet weten wat te moeten denken omdat ook hij het dan pas verneemt. Hij zal niet weten wat te moeten denken daar hij normaal medezeggenschap heeft in zulke beslissingen met betrekking tot zijn dienst. Maar de promotie van Jos is op mijn vraag beslist door de CEO en die staat nog altijd een paar trappen hoger dan Vanderbilt, die op dat moment eigenlijk zou moeten voelen dat er iets aan de hand is. Maar dat zal hij niet doen, zo snugger is hij niet. Hij zal zijn eigen arrogante zelve weer staan wezen. En na het feest zal hij dan nogmaals verbaasd staan kijken. De CEO zal hem op het matje roepen en hem meedelen dat hij als mijn directe baas verantwoordelijk was voor de toon, een tikkeltje te vrijpostig, van mijn speech, pensioen of niet. Vanderbilt zal bij hoog en laag beweren dat hij die tekst nooit gekregen heeft, dus nooit zijn fiat heeft gegeven. De CEO zal dan samen met Vanderbilt diens e-mail gaan bekijken en met hem constateren dat de dag ervoor precies om 17u30 een mail van ene zekere Frans Vertongen is binnengekomen met vermelding ‘Speech voor pensioen’. Op dat moment zal Vanderbilt waarschijnlijk doorhebben dat het doorgestoken kaart is, alhoewel. Hij zal er zich alleszins niet meer uit kunnen praten en moeten toegeven dat hij niet meer aanwezig was op desbetreffend uur. Hij zal zijn afwezigheid niet kunnen verantwoorden, de CEO kent zijn planning, hij moet normaal gezien tot 18u00 aanwezig zijn. Het zal een directe aanleiding vormen voor de CEO om hem te ontslaan want Vanderbilt heeft voor hetzelfde al twee aangetekend verzonden waarschuwingen gekregen. Vanderbilt zal hangen. Dat is wat ik wil, dat is zeker wat de CEO wil. Zo hebben wij dat afgesproken. Die waardeloze onbenul die enkel en alleen zijn postje te danken heeft omdat hij familiale connecties heeft in het Amerikaans moederbedrijf. Die lul die altijd maar met zijn diplomaatje stond te zwaaien en mij één volledig jaar werkelijk in het gezicht uitgelachen heeft. Maar zijn familiale connectie zal op dit moment ook moeten vertrekken. Wel om andere redenen, maar de CEO is daarvan al een tijdje op de hoogte. En vanavond ben ik officieel uit dienst, dus bij wet onbereikbaar. Het interne netwerk ligt op vraag van de CEO vanaf 17u35 tot morgen 09u00 plat, zogezegd wegens nieuw te installeren software, zodat Vanderbilt zijn mails thuis niet kan lezen. Morgen stipt om 09u00 stap ik dat podium op!” Frans keek naar het lege bureau wat verderop en lachte duivels hard. Dan bracht hij kordaat zijn linkerarm voor zijn gezicht, las 17u30 op zijn polshorloge en met een druk op de knop vertrok de e-mail waar het uiteindelijk allemaal om te doen zou zijn.