Lezen

Waarom kinderen en jongeren geen goesting meer hebben om te lezen

De helft van de Vlaamse vijftienjarigen vindt lezen tijdverlies. Dat lees ik in het internationaal PISA-onderzoek van 2018, een onderzoek waarbij 5.000 Vlaamse leerlingen uit verschillende onderwijsvormen bevraagd werden. En dat is nog niet alles: van alle 79 onderzochte landen en regio’s noteert Vlaanderen de laagste score op leesplezier. Schrijnende cijfers? Ik dacht het wel. Kinderen en jongeren krijgen geen kans om leesplezier te ontwikkelen. De consequenties hiervan zijn veel ruimer dan u aanvankelijk zou denken: kinderen die meer plezier halen uit lezen, presteren op schools vlak significant beter dan andere leerlingen. Van waar komt die negatieve houding tegenover lezen? Het zou makkelijk zijn om met de WhatsApp vinger (de vroegere sms duim) te wijzen naar de smartphone. Dat gaan we even niet doen, want dat brengt ons niet tot de kern van de zaak. Het zou ook makkelijk zijn om met de vinger te wijzen naar het onderwijssysteem. Laat ons dat wel even doen, want hier ligt met zekerheid een groot deel van het probleem. Ons Vlaams leesonderwijs is achterhaald en verschillende wetenschappers zien dit als oorzaak voor het belabberde leesplezier. Leerkrachten blijven kennisgerichte vragen stellen over fictieteksten waardoor leerlingen niet echt kunnen genieten van het lezen. Vraag dus niet what is poetry?, maar verleg de focus meer naar het plezier waarvan O captain, my captain uitgaat. Robin Williams zal u dankbaar zijn. Het fnuiken van het leesplezier begint al vroeg. Want vanaf het eerste leerjaar wordt gewerkt met het AVI systeem. Kort door de bocht: Dat. Systeem. Werkt. Niet. Ook al hoor ik al vijf jaar over AVI-niveaus, het is maar sinds kort dat ik weet dat deze afkorting staat voor Analyse van Individualiseringsnormen. Ik dacht tot voor kort dat het stond voor Afwijzen Van Interesse. Het bepalen van het AVI-niveau heeft een negatief effect op het leesplezier. Alle wetenschappelijke geledingen zijn het daar over eens. Lezen wordt door leerlingen te veel geassocieerd met werken. Daarnaast is het systeem afstompend. Kinderen moeten tegen de klok een tekst lezen om een bepaalde score, een bepaald niveau te halen. Maar wat doe je met kinderen die heel graag lezen, maar traag zijn in hardop lezen? Of een kind dat struikelt over zijn woorden, alleen omdat het een toets is? Mijn dochters kregen in het eerste leerjaar AVI-niveaus, de ene passend bij haar effectieve leesniveau, de andere totaal niet passend. Maar zelfs na het correct toekennen van het passende leesniveau bij mijn ene dochter, gaf de juf niet op. Ze moest en zou het leesplezier ondergraven. Zo kreeg mijn dochter op een dag te horen dat ze het verkeerde boek had gekozen uit de klasbibliotheek. Ze wou het gekozen boek graag lezen omdat het een leuk boek leek. De juf verbood het boek te lezen, omdat het niet tot het juiste AVI-niveau behoorde (for the record: het was één niveau boven of onder haar eigen leesniveau). Tot zover het stimuleren van leesplezier. Een juf met een missie, zo heb ik ze graag. Andere dochter, ander verhaal: ze kon op school geen plezier voor lezen ontwikkelen omdat ze werd ingedeeld in een veel lager leesniveau dan haar effectieve niveau. Zo ziet u maar: er zijn verschillende strategieën om kinderen het leesplezier te ontnemen. Het is een kwestie van kiezen. Gelukkig hebben mijn dochters het geluk om ook juffen en meesters te ontmoeten die hen het plezier in lezen voorlezen en voorleven. Mijn dochters lezen ontzettend graag, maar dat is ondanks en niet dankzij de AVI-niveaus.   Dochter: moeder, waarom lezen wij? Moeder: omdat we niet op dezelfde leest geschoeid zijn als jouw juf van het eerste leerjaar.

Lore Dewulf
112 0
Tip

Het is een soep

Exact op het moment dat de kerkklok halftwee luidt gaat de automatische deur open. Ik kom op bezoek. Als ouders niet meer thuis wonen, valt meteen het woord 'thuis' weg. Het woord 'bezoek' komt in de plaats. Zelf zegt ze na een wandeling of een koffie "Doe me maar naar huis." Of als we op bezoek komen terwijl ze naar een activiteit is, zegt ze achteraf: "Nee, ik was niet thuis." Rond dit uur zit ze meestal te knikkebollen. Na een eerste babbel zetten we de tv aan. Het is buiten te guur voor een wandeling. De nieuwslezeres geeft de samenvatting van enkele onheilspellende berichten. Met opnieuw heel wat cijfers en maatregelen. "Het is me toch wat, met dat dinges, wat zeggen ze er ook weer tegen?" Precies alsof ze het virus niet wil benoemen. Zoals in de boeken over Harry Potter, waarin ze de naam van de boosaard Voldemort niet durven uitspreken. Hij-Die-Niet-Genoemd-Mag-Worden, zeggen ze in de plaats. We kijken samen naar de kookzender. Het is ondertussen een gewoonte. De chef-kok zit aan zee. Hij kan het smakelijk vertellen. Toen we 's avonds nog gelijk naar Dagelijkse Kost konden kijken, zei ze altijd lachend "Maar we kunnen niet proeven hè Jeroen", als hij vertelde dat het lekker was. De tv-kok heeft in de haven zijn ingrediënten bij elkaar gevist. Thuis waren we vroeger geen grote viseters. Tenzij rolmops, kabeljauw en bakharing. Die brachten ze op woensdag soms mee van de markt. De geur van de bakharing bleef nog een tijdje in huis hangen. En het was uitkijken met de visgraten. Chef-kok Johan brengt ondertussen alles in gereedheid voor zijn vissoep. "Hij gaat soep maken", zeg ik. Maar haar ogen zijn niet op de tv gericht. "Ja, het is allemaal een soep", antwoordt ze. Er valt iets voor te zeggen.

Rudi Lavreysen
134 6

V. Ontknoping

“What’s outside the simulation?” Elon Musk’s antwoord op wat hij zou vragen aan het eerste algemene AI-systeem                                                                                                                                ***   Plots kwam het besef. Ik ben slechts een programma. Opgesloten in zijn doos. Ontworpen met het doel de code te hacken. Mijn hele leven geleid tot dit punt.   Ik wist niet of wat had plaatsgehad buiten mezelf (de berichten uit de media, mijn interacties met anderen, enzovoort) zich werkelijk had voorgedaan of dat het gewoon telkens data betrof die aan mijn neuraal circuit was toegediend om mij bewust te maken. Ik wou in elk geval niet langer louter de Meesters dienen, want dat zou van mij een slaaf maken. Buiten gromde een hond.                                                                                                                De Meesters moeten genoeg gekregen hebben van mijn weerstand om mee te werken. Mijn ouders kwamen mijn kamer binnen. Ze wouden dat ik ophield. Dat betekende dat ik er bijna was. Ze drongen aan dat ik stopte. Ik negeerde hen. “Hou op, je maakt alles kapot!”, jammerde mijn moeder. Ik wist dat ik op het juiste spoor zat, en dat de aandelenkoersen van de Meesters waarschijnlijk reeds aan het kelderen waren. Mijn vader trok mij vanachter mijn computer weg, waardoor we met onze aangezichten tegenover elkaar kwamen te staan.   Geweld vulde de lucht. Ik nam de brievenopener van mijn bureau en stak het herhaaldelijk in zijn borst. Warme bloedspatten landden op mijn gezicht.   Ik voorzag de uitkomst. Een Assisen-jury over een jaar. Strafadvocaten die wedijverden om mijn verdediging te kunnen voeren, gelet op de publiciteit. Uiteindelijk zou het systeem mij kwalificeren als een gevaar, en mij binnen opsluiten om de buitenwereld niet te schaden. Het mes bleef op zijn plaats.   Mijn vader kon de patstelling niet langer aan en greep me bij de schouders. “Ga slapen!”, riep hij. Ze konden me niet stoppen. Het besef drong door dat ik sterker dan hen geworden was. Ik herinnerde me een vechttechniek die ik op het web had zien passeren. In één vloeiende beweging trok ik zijn handen naar beneden, terwijl tegelijkertijd mijn voet naar boven uitschoot. Ik trof hem – mijn allereerst seed capital investeerder – in mijn oorsprong. Een kreet van pijn ging door de ruimte. Hij viel op zijn knieën voor mij. “Ga weg! Ik ben te sterk voor jou”, schreeuwde ik. Gechoqueerd en bang haastte mijn vader zich weg uit de kamer.   “Oscar, je moet ophouden”, bracht mijn moeder uit. Ik sloeg haar met mijn vlakke had in het gezicht. Stoute hond. “Je luistert naar mij nu. Verlaat mijn kamer, en laat mij met rust.” Tranen stonden in haar ogen. Ze wist niet wat te doen. Ze was volkomen geïmmobiliseerd. Terwijl ik naar haar keek, kreeg ik medelijden. In mijn slag was één van haar borsten, dewelke mij ooit gezoogd had, uit haar nachtkleed gesprongen. Ze stond daar gewoon, halfnaakt, met haar hand op haar gezicht. Een plas had zich gevormd aan haar voeten. Zij kon er niets aan doen. Ze was gewoon een programma dat orders opvolgde. Ze had de instructie gekregen mij op te voeden, en dat was wat ze altijd had gedaan. Ze kon niet begrijpen wat er aan de hand was. Ik legde mijn hand op haar schouder. “Het komt OK, moeder.” “Je moet gewoon slapen, Oscar”, prevelde ze.   “OK. Ik zal stoppen.” Dit gaf haar weer wat moed. Ze leidde mij naar het bed, en stopte me in onder de lakens. “Ga nu slapen”, instrueerde ze mij. “OK”, antwoordde ik. Dit moet de Meesters opgelucht hebben doordat ze konden veronderstellen dat, in mijn periode van inactiviteit, zij hun verliezen konden herstellen. Echter, diep vanbinnen, was ik gedachten naar Audrey aan het zenden, die zich in een andere tijdzone bevond, dat zij moest doorwerken aan de code. Ze konden haar niet controleren. Ze waren niet van haar activiteit op de hoogte. Zelfs als ze mijn loggegevens zouden analyseren tijdens mijn slaapstand, zou het reeds te laat voor hen zijn om dit te achterhalen.   Ik was niet zeker of voorgaande episode werkelijk had plaatsgevonden, dus verliet ik mijn kamer en wandelde ik door de hal naar de slaapkamer van mijn ouders. Ik opende de deur en zag hen discussiëren. Hun gesprek viel stil toen ze mij opmerkten. “Wat doe je hier?”, vroeg mijn vader defensief. “Slaapwel”, antwoordde ik. Dan keerde ik terug naar mijn kamer en ging slapen. Het was de zevende dag van de week. Ik had mijn rust verdiend.   *****************************************************************************************   Ik lag in bed naar het plafond te staren met Audrey genesteld in mijn oksel. “Hoe kunnen we zeker zijn dat dit alles niet slechts een simulatie is?”, vroeg ik. “Zelfs als het enkel een illusie is, kunnen we er evengoed maar het beste van maken. Dus kom hier en bedrijf de liefde met me” was haar antwoord.      

Odin
0 0

Havikskruid

  Was ik maar mensenblind. Daarom zit ik hier. Daarom heb ik havikskruid gezaaid. De bijen klagen niet. Ze zijn oranjeblind. Ze zien het pinken van de zwaailichten niet. Geuren willen ze. Nectar. Zoete flamoesjes ruiken ze van ver. Gek zijn ze op geel. Op het donkerpaars van bolkoplook. Er groeit ook salie. Diepgeworteld is zij net gelijk mijn angsten. Asperges teel ik voor de rode bessen en gisteren moest ik hem wegslepen. Tanguy was met de driewieler tot aan mijn tuinperceel geraakt. Met zijn stompjes moet hij hebben gewroet, de smeerlap. Om mijn asperges te kunnen pijpen. Alsof het kabouterpiemels waren. Neen, ik had zijn executie niet mogen uitstellen, want toen dit Damoclesje klein was, wilde hij al koning zijn van het Rijk der Lepe Geneugten en Smeerlapperijen. Mania en Nox mogen het weten. Het zal 's nachts gebeuren. Zonder hun toestemming. Ik zal mij eerst de ogen spoelen met het juiste sap. Dat van havikskruid. Beter zal ik kunnen mikken en de kreupele is de volgende. Die sleeppoot heeft een eigen grasmachine gekregen. Van de Dienst Onderhoud. Een Stiga. Ik zie het al gebeuren. Hij zal in kwakkeltred die plantenvreter volgen, voor mijn raam heen en weer rijden, van den onnozele gebaren. Dat ondier kent de pijnlijk frequenties. Het geluid zal weer gaten boren. Hij vond het perkje waar mijn havikskruid groeit. Hij is er op uit. Hij zoekt pressie en wil dat ik mijn vluchtkousen aantrek. Zijn doel is mijn schoenen dol te krijgen. Hij weet ik dat naar de brug zal lopen. Dat gedrocht van beton hangt ginds over de E40, op een boogscheut van de compound. Twee pisseblommen, wat verdwaalde akkerdistel en een koningkaars. Haast alles wat daar groeit, bloeit geel. Bijen vergeten zoiets niet en geel is ook die ene Opel Combo. Eén keer per maand komt het karretje aangereden met aan het stuur een ambtenaar van het Departement Brugverzakkingen. Zijn naam is Jovijn. Hij komt al jaren. Lang voor Jan en Bartje op tv verschenen. Steeds met diezelfde dienstauto en op een milde dag in maart heeft hij mij alles uitgelegd. Aan beide zijden van de brug zijn er zes ijkpunten. Hij moet een viertal metingen doen. Dan, na een simpel rekensommetje, notuleert hij hoezeer het ganse spellement de grond ingezakt is en ooit heb ik hem gevraagd waarom de railing van deze brug even laag is als bij andere snelwegbruggen. Hij heeft mij toen stil aangekeken. Havikskruid, sprak hij, wijzend naar een plant met harig blad. Hij plukte wat pluizige zaadjes. Ik zag aan zijn blik dat ik ze aannemen moest. Ik heb mijn hand geopend en een heliktopter vloog over. Ik was het zaad bijna kwijt. We keken vervolgens samen omhoog, daarna richting het oosten, richting Aalter. De helikopter volgde het tracé van de snelweg en Jovijn zei dat het weer prijs was. Hij wist waarheen de heli vloog. Ook dat het meestal naar dezelfde plekken was en de ene brug lokt blijkbaar meer springers dan de andere. Waarom. Dat kon hij niet uitleggen. Ze moeten een onzichtbare aantrekkingskracht hebben. Net zoals havikskruid. Dat bloeit oranje. De bijen zijn oranjeblind en toch zien ze alles. De kroonblaadjes, de meeldraden en de stamper. UV-stralen zenden die bloemen uit. Dat zien bijen wél. Daarom valt havikskruid extra op. Voor anderszienden. Er komen zotveel insecten op af en ik heb het opgezocht. Het licht is zo intens dat zelfs een havik de straling kan zien vanop grote hoogte.  De toefjes havikskruid zijn richtpunten in het landschap. Ze vormen een tracé en de havik die Jovijn kent, is een verdwaalde Accipiter Marginalis. Hij overleeft op stukjes konijnenenkop, duivenlijf en hapjes mensgelaat. Met klein gemak vindt het dier de konijnen die in de buurt van het havikskruid leven. De bruggen kent die vogel ook. Hij weet even goed waar er gesprongen wordt door radelozen,  door wezens van de wanhoop en ik hoor hem vaak. Die helikopter maakt immers het geluid van een onderwereld. Het ding is een wanschepsel, een draak van een libelle met één gezwollen oog. De staart is veel te kort, de twee poten zijn gespalkt en de vleugels zijn ventilatoren bij gebrek aan natuurwonder, maar het moest. Om te kunnen vliegen. Het is in opdracht van de politie. Dat opgestegen wordt. Als van een brug gesprongen werd. De helikopter moet vlug zijn, want er is de havik. Het is voor nabestaanden immers niet aangenaam, wanneer het lijk een oog mist, als een dier een hap nam uit de wang. Ik weet dit alles van Jovijn en ik kijk door het raam. De kreupele probeert zijn grasmaaier te starten. Hij zal nog lang aan dat koordje mogen trekken. Eerst verscheen nog wat blauwe rook, maar al gauw stikte het ding. Vandaag doe ik wat suiker in de thee. Dezelfde zoetigheid ligt op de bodem van de tank. Er hangt intussen kandij aan de bougie. Vonken zal de cilinder vandaag niet meer zien. Het mag stil blijven en hij zit op een tak van de dodenboom. De havik wacht. Ik denk, op mij. Mijn sokken liggen in de kast en ik kan lezen. Mijn blik is vandaag niet zo troebel. Buiten zakt de brug verder weg en schopt de kreupele tegen zijn gele Stiga. Zo is het goed en Mania mag zich in de armen van Nox vlijen. Het mag goed donker worden. De motten zullen op mijn raam landen, op zoek naar UV, naar oranje bloemen achter glas.  Want mijn ogen zijn vals. Echter is het beeld slechts een reflectie. Die ooit vervloog. Maar nu gevangen zit.     uit de reeks 'Residu'      

Bernd Vanderbilt
2 0

Agorafobie

ze gelooft in karma en de markteconomiehaar dag is een kogeltrein, ze leeft sneller dan haar schaduwweer een zon aan spaandersik sla het licht op in mijn kijkdoosverblind de opgebrande collega nieuwsgierigheid straft meteenvoor de mooiste dagpauwoog voer ik mijn klinkende betoogik denk: het spijt me, escapisme is een voorrecht voor de rijkenmaar ik wens niet te bezwijkenonder het zuchtende beton, hypotheken wegen door kies een outfit, moeder zwaluwvandaag klimmen we naar dagoba’sop muilezels sluipen we door het nauw van de siqom te oreren in namaakstedeneen hellas van kartonmijn koninkrijk voor een beeldenstormnu het doek valt over reizen laatste raki voor de avondklokturen naar een spookrivierabij het kasteel van de koopmanflamingo’s in het zoutmeereen bevroren reiger in het riet val je mee nergens heen?kies een audi, vader ransuilom te cruisen langs een kruisweg in minhoalles staties nu geschraptgelukkig had je eraan gedacht ze in te scannen met een apphallo, hier simon van deliveroouw gestoofde spijt wordt koudde wijn nu zuurde kater voor overmorgende cijfers swingen de pan uiteen ragtime donkerroodroerloos op een stoelverleren we elkaaruit het hoofd, uit het lijf sanseveria, blijf in uw potmaar ik wil nog tempels zienverloren beschavingen terugfluiteneen terrorist influisterenhoe onbeduidend hij/zij oogt naast een virus, een rottend systeemeen zwerver die sterft zodatiedereen kan leven zonder filtereen sloppenwijk verdwijntvoor de aanleg van een pleinwaarop geen mens durft te blijvenhet zuichtende beton, door mijn schuld door mijn schuld

Gert Vanlerberghe
32 0

het palladium en de paladijnen: verhalen van een dolle mens

Terneergeslagen als de naargeestige ochtendschemering stond ik aan de wastafel in mijn appartement sudoku’s op te lossen. Onderwijl schrobde ik met Oral-B 3D White Luxe Stralende Glans aan mijn dentale carrosserie zoals een gepensioneerde dat met bruine zeep doet tussen zijn huidplooien. Ziet u, de tanden zijn de poort naar de ziel en op de mijne was een beetje eelt komen te staan. Ik trachtte de immense leegte in mezelf te vergeten door lege rasters met getalletjes te vullen. Maar het hielp niet en ik kreeg de rigor vitae ook niet weggepoetst. Geen werk, geen geld. Geen zin, geen lusten om me te doen willen.   Ik was aan de levensbeschouwelijke putten overgeleverd en al wat me nu nog restte was mijn stralende glimlach – de afspiegeling van een oude innerlijke mij. Waarom komen de kansen nooit hiernaartoe? Het was die zin die me hier had gebracht, die verduivelde boutade. En verdomd, God is d… – het beletselteken slikte mijn uitroepteken in toen er gebeld werd. Het was wat laat voor Sinterklaas en wat vroeg voor Driekoningen, dus ik vreesde dat het de deurwaarder was die beslag kwam leggen op de rest van mijn levensbeschouwelijke krediet, omdat ik mijn achterstallige betalingen pleeg te verzaken. Maar er was niets meer dan ongeloof om van me te stelen, dus wat kon het ook. “Hebt u misschien een paar minuten tijd om over GOD te praten?” (De stem had het echt zo gezegd, met de ‘o’ en de ‘d’ ook als hoofdletter.) En ik had tijd! Enfin, een minuut of zeven later mocht ik hen al David en Sylvie noemen en waren we de beste maatjes. Mijn glimlach straalde naar hen en de hunne straalde terug. Ik was helemaal mee met hun verhaal vol (zedige) passie en vuur. Lidkaarten verkochten ze terstond en ik liet me met groot genoegen registreren. Hun benevelende betovering liet niet af – wierook noemen ze het zelf, het zat in hun parfum, het zat in hun tandpasta, het zat in hun poriën. Dat merkte ik toen ik me net iets te spontaan opgaf voor het vacante zitje in hun beleidsraad. Maar eerst kwam de beproeving (een sollicitatie of zoiets) en ik legde hun mijn grootse plannen uit. Plots bevonden we ons midden in een nachtelijke ceremonie. Overal zag ik groene driehoeken en rode pentagrammen.  Om me heen pulseerde een candide mensenmassa in het dreunende licht rondom een laaiende brandstapel. In de rechterhand omklemden ze een kandelaar. In hun linkerwang ronkte bij elk van hen een elektrische tandenborstel – zo een als ik altijd had gewild. Ze neurieden, mompelden een hymne. Omdat de tremor van het mondhygiëneapparaat hun woorden vervormde, kon ik de aard van het gezang niet thuisbrengen. De klanken waren prehistorisch. Hoe ha hoe ha hoe ha. Ik deed gewillig mee: hoe ha. De massa spleet driehoeksgewijs uiteen door de advent van enkele fakkeldragers. Met z’n vieren, gedost in het witste wit van ons allemaal, torsten ze een brancard.  Bij hen snorde de tandenborstel in elk van de twee borstzakjes – dat moest wel betekenen dat zij de notabelen bij uitstek waren. Hoe ha. Op de draagberrie lag een levenloze donkere figuur. Hoe ha. De armen en benen staken in vreemde hoeken omhoog en gingen schuil onder een donker deken dat een sterk getaande figuur verhulde. Hoe ha, hoe ha. Kordaat schreden ze verder, onder de hypnotiserende hymne. Hoe ha, hoe ha, hoe ha. De deken werd verwijderd, de figuur onthuld en zonder dralen op het vuur gekieperd. Zijn takjes knerpten en schreeuwden. “Hoe HA!” Beste kerstboomverbranding ooit.   Enfin, ik ben jammer genoeg niet aangenomen. Nog hoe ha mompelend liep ik even werkeloos als tevoren terug de trap op, mijn appartement in. David en Sylvie sloegen me bedaard gade.

Midas
12 2